Ngô Xá, Yên Phong, Bắc Ninh: Khám phá di sản văn hóa và tiềm năng phát triển

Xã Yên Phong, thuộc tỉnh Bắc Ninh, là vùng đất mang trong mình bề dày lịch sử và nền văn hóa đậm đà bản sắc Kinh Bắc. Trong đó, thôn Ngô Xá nổi bật với hệ thống di tích lịch sử - văn hóa phong phú, phản ánh rõ nét đời sống tinh thần, tín ngưỡng dân gian cùng đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của người dân địa phương.

Giới thiệu chung về di tích lịch sử - văn hóa xã Yên Phong

Xã Yên Phong tự hào là nơi quy tụ nhiều giá trị tiêu biểu của quê hương Kinh Bắc. Trải qua các thời kỳ lịch sử, nhân dân trong xã đã dày công xây dựng và gìn giữ một kho tàng di sản đồ sộ. Hiện toàn xã có tới 23 di tích lịch sử - văn hóa đã được xếp hạng, bao gồm 11 di tích cấp quốc gia và 12 di tích cấp tỉnh. Sự đa dạng về loại hình di tích thể hiện rõ nét qua:

• Đình làng: 13 di tích (06 cấp quốc gia, 07 cấp tỉnh)
• Đền: 04 di tích (02 cấp quốc gia, 02 cấp tỉnh)
• Chùa: 04 di tích (02 cấp quốc gia, 02 cấp tỉnh)
• Lăng: 02 di tích (01 cấp quốc gia, 01 cấp tỉnh)
• Nhà thờ danh nhân: 01 di tích cấp tỉnh
• Am: 01 di tích cấp tỉnh

Các di tích này phân bố rộng khắp tại nhiều thôn, làng trong xã như Tiên Trà, Phù Lưu, Ngô Nội, Đông Mai, Phú Mẫn, Mẫn Xá, Chi Long, Trác Bút, Nghiêm Xá, Trung Bạn, Ô Cách, Yên Từ, Ngân Cầu… tạo nên một không gian văn hóa - lịch sử liên hoàn, giàu bản sắc độc đáo.

Các di tích lịch sử - văn hóa tiêu biểu tại Ngô Xá

Nổi bật trong hệ thống di tích cấp quốc gia là các đình làng cổ kính, mang giá trị kiến trúc và lịch sử sâu sắc. Đây là những công trình tiêu biểu, gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của từng cộng đồng dân cư:

• Đình Tiên Trà
• Đình Phù Lưu
• Đình Ngô Nội
• Đình Đông Mai
• Đình Phú Mẫn
• Đình Mẫn Xá

Bên cạnh đó, các đền, chùa tại đây cũng mang giá trị lớn về lịch sử, tôn giáo và nghệ thuật:

• Đền Ngô Xá
• Đền Chi Long
• Chùa Ngô Xá
• Chùa Phú Mẫn (Chùa Linh Quang)

Đặc biệt, xã Yên Phong còn có các di tích gắn liền với những danh nhân lịch sử quan trọng, thể hiện truyền thống hiếu nghĩa và tôn vinh công lao của các bậc tiền nhân:

• Lăng Nguyễn Ngọc Trì (xếp hạng di tích quốc gia năm 2024)
• Lăng Tả đô đốc Nguyễn Hữu Thoan
• Nhà thờ Hai vị quận công họ Nguyễn

Những di tích này không chỉ mang giá trị lịch sử - kiến trúc mà còn gắn liền với các lễ hội truyền thống và sinh hoạt văn hóa cộng đồng, góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa địa phương.

Yên Phong: Vùng đất với phòng tuyến Sông Như Nguyệt

Nhắc đến Yên Phong, không thể không nhắc đến vai trò lịch sử quan trọng của vùng đất này trong các cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc. Cụ thể:

• Năm 1076: Nhà Lý cho xây dựng phòng tuyến sông Như Nguyệt (nay là sông Cầu) trên địa bàn các xã Tam Giang, Đông Tiến, Yên Trung, Dũng Liệt, Tam Đa, Vạn An, Hòa Long. Nhiều di tích của phòng tuyến này vẫn còn tồn tại và được xếp hạng di tích lịch sử quốc gia.
• Năm 1077: Quân Tống xâm lược Đại Việt đã bị chặn đứng và sau đó bị đánh bại tại phòng tuyến này.

Ngày 18 tháng 01 năm 1980, Bộ Văn hóa – Thông tin đã công nhận 8 địa điểm thuộc phòng tuyến sông Như Nguyệt là di tích lịch sử quốc gia. Các địa điểm này bao gồm: núi Đồn, đền Núi, điếm Trung Quân – Cầu Gạo, bến sông Như Nguyệt – chùa Bồ Vàng, đền Xà – Ngã ba Xà, đền Vọng Nguyệt, đền Miễu Thọ Đức.

Thực trạng bảo tồn và phát huy giá trị di sản

Trong những năm qua, Đảng ủy, chính quyền và Nhân dân xã Yên Phong luôn quan tâm đến công tác bảo tồn, tu bổ, tôn tạo và phát huy giá trị các di tích lịch sử - văn hóa. Đây được coi là nhiệm vụ quan trọng trong việc xây dựng đời sống tinh thần cho Nhân dân và hướng tới khai thác hiệu quả tiềm năng du lịch văn hóa của địa phương.

Việc bảo tồn và phát huy các giá trị di sản không chỉ giúp thế hệ sau hiểu rõ hơn về cội nguồn, lịch sử mà còn góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương thông qua các hoạt động du lịch văn hóa.

Tổng kết về Ngô Xá và Yên Phong

Ngô Xá, thuộc huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh, là minh chứng sống động cho sự giàu có về lịch sử và văn hóa của vùng đất Kinh Bắc. Với hệ thống di tích dày đặc và các giá trị lịch sử gắn liền với phòng tuyến Sông Như Nguyệt, nơi đây sở hữu tiềm năng lớn để phát triển du lịch văn hóa. Việc tiếp tục đẩy mạnh công tác bảo tồn, tôn tạo và quảng bá sẽ giúp Ngô Xá, Yên Phong ngày càng khẳng định vị thế là một điểm đến hấp dẫn, góp phần làm phong phú thêm bản đồ du lịch của tỉnh Bắc Ninh.